Η αρθρογραφία της αθλιότητας και η αθλιότητα της αρθρογραφίας (Μέρος 5ο)

Σήμερα λέω ν' ασχοληθώ μ' έναν άνθρωπο, που αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες απογοητεύσεις μου. Ιδιαίτερα, λίγο καιρό μετά την ανάγνωση του Logicomix. Μιλάω φυσικά για τον Απόστολο Δοξιάδη. Συγγραφέας και "παλιός" Μαθηματικός, έχαιρε του αμέριστου θαυμασμού και της ευγνωμοσύνης μου για την ανεπανάληπτη εμπειρία ανάγνωσης που μου προσέφερε, συνδυάζοντας με τρόπο εξαιρετικό δυο μεγάλες μου αγάπες: το κόμικ με το πνεύμα ή το πνεύμα με το κόμικ. Στη συνέχεια, είχα την ατυχία να τον απολαύσω σε μια συνέντευξη με την Έλλη Στάη - πέρσι, νωρίς το καλοκαίρι, πριν πιάσουν οι πολλές ζέστες - όπου έδωσε ρεσιτάλ αλαζονείας και ξερολίασης (σύμφωνα πάντα με τα δικά μου αισθητήρια). Όπου, ανεμίζοντας το λάβαρο του πνευματικού ανθρώπου, βγήκε να προτάξει τα συγγραφικά του στήθη σαν κυματοθραύστη στην παλίρροια του φτηνού λαϊκισμού, που - κατά τη γνώμη του - κατέκλυζε την ελληνική κοινωνία εκείνες τις ημέρες.

Ο ίδιος όμως αυτός άνθρωπος, που πολέμησε τότε με τόσην αυταπάρνηση κατά της φτήνιας και της ηθικής κατάπτωσης, άρχισε να εμφανίζει σιγά-σιγά, στο μεσοδιάστημα που μεσολάβησε έως τα σήμερα, σοβαρά στοιχεία λοιμώδους προσβολής από το μικρόβιο εκείνο ακριβώς που αγωνιζόταν να καταπολεμήσει: το λαϊκισμό της χειρότερης μορφής ∙ εκείνο δηλαδή το λαϊκισμό, ο οποίος εμφανίζεται με το προσωπείο της ακαδημαϊκής εγκυρότητας και της εμβρίθειας. Κράτησα ένα τελευταίο του άρθρο με τίτλο "Η 13η συνιστώσα", στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της Κυριακής 3 Ιουνίου 2012, όπου λέει-λέει-λέει και τελικά δε λέει τίποτα. Θυμίζει οριακά τον τυπικό Πρετεντέρη, που παρουσίασα σε προηγούμενη ανάρτηση, κάτι βέβαια που δεν θα το ονόμαζες και τιμή. Δε θα μακρυγορήσω (ελπίζω) κι όπως το συνηθίζω δε θ' ασχοληθώ με την εγκυρότητα του πολιτικού μέρους, αλλά με την τακτική και το ήθος της δομής και της σύνταξης. Για να δούμε λοιπόν...

Ο λόγος για τον οποίο, μάλλον δεν πρόκειται να μακρυγορήσω, είναι γιατί το μισό δίστηλο του άρθρου του (ή μια στήλη, τέλος πάντων) αναλώνεται σε μια μικρή ανατομία του ΠΑΣΟΚ κι ένα σύντομο ιστορικό μιας περιόδου του. Κάτι παντελώς αδιάφορο, αφού το άρθρο δεν καταφέρνει να καταδείξει καμία ουσία, ωστόσο μέσα στην αερολογία του αποδεικνύει αν μη τι άλλο τη βαθιά εγκυκλοπαιδική γνώση του γράφοντος. Ο στόχος όμως του άρθρου, στη συνέχεια, είναι να μας πείσει ότι ένα μέρος (μικρό ή μεγάλο) του βαθέος ΠΑΣΟΚ, πέρασε ή και συνεχίζει ακόμα να μετακινείται, από το πράσινο κόμμα στο ροζ, δηλαδή στο ΣΥΡΙΖΑ. Παραθέτω και σχολιάζω τα αποσπάσματα, ένα ένα:

"Αυτό που έχει σημασία να σημειώσουμε τώρα είναι ότι το άλλο ΠΑΣΟΚ, το βαθύ, επιζεί. Απλώς έχει μετακομίσει: από την Ιπποκράτους στην Κουμουνδούρου. Αυτό άρχισε να συμβαίνει το χειμώνα, με την προσχώρηση στον ΣΥΡΙΖΑ αρκετών βουλευτών του ΠΑΣΟΚ προερχόμενων από αυτή την τάση, αλλά και - εξίσου σημαντικό - με τη μεταγραφή σημαντικών κομματικών στελεχών, αρκετών από το προσωπικό επιτελείο του Άκη Τσοχατζόπουλου".

Μη νομίζεις, καχύποπτε αναγνώστη, ότι προσπαθώ να σε αποπροσανατολίσω παρουσιάζοντας τα αποσπάσματα που με βολεύουν. Σε διαβεβαιώ και διασταύρωσέ το, αν το επιθυμείς (σου έδωσα τα στοιχεία της εφημερίδας νωρίτερα), ότι ο Κος Δοξιάδης ακολουθεί ακριβώς την ίδια τακτική με τον Κο Πρετεντέρη: αραδιάζει ένα σωρό παρατηρήσεις και μομφές, δίχως να παραθέσει ούτε ένα ονοματεπώνυμο - έστω το μικρό μονάχα. Να μην είμαι όμως άδικος, κάπου παρακάτω μας πετάει - σαν ξεροκόμματο στον πεινασμένο - το όνομα του Κου Αρσένη. Κανένα κέρδος, φυσικά, αφού για το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε ήδη προηγηθεί ο απαραίτητος τηλεοπτικός ντόρος. Αλλά ποιοι είναι αυτοί οι "αρκετοί βουλευτές του ΠΑΣΟΚ" ή τα "σημαντικά κομματικά στελέχη", από τα οποία "αρκετά από το προσωπικό επιτελείο του Άκη", ουδέποτε πρόκειται να μάθουμε, τουλάχιστον αν περιορίσουμε την έρευνά μας στο κείμενο του επίμαχου αρθρογράφου.

"Αυτή ακριβώς η μετάγγιση ήταν που έκανε τον ΣΥΡΙΖΑ να ξεχωρίσει από τα άλλα κόμματα της Αριστεράς και να τετραπλασιάσει το ποσοστό του 2009, αφού, όπως αποδεικνύουν οι έρευνες, η συντριπτική πλειοψηφία των νέων ψηφοφόρων του ψήφιζαν ως τότε ΠΑΣΟΚ".

Μήπως κανείς από σας τόλμησε να αναρωτηθεί ποιες είναι οι έρευνες που το αποδεικνύουν αυτό; έστω μία; Μήπως κανείς από σας υπέκυψε στην αλαζονεία της περιέργειας: ποιο είναι το ακριβές ποσοστό εκείνο που συνιστά τη "συντριπτική πλειοψηφία των νέων ψηφοφόρων"; Μάλλον ο Κος Δοξιάδης, διατελώντας για πολύ καιρό με την ιδιότητα του συγγραφέως, άφησε άθελά του να ξεθωριάσει εντελώς εκείνη του μαθηματικού και της θετικής σκέψης, η οποία αγωνίζεται ανά πάσα στιγμή για την τεκμηρίωση του περιεχομένου της. Προσέξτε όμως, γιατί εδώ δε λαϊκίζω (παραδέχομαι όμως πως ειρωνεύομαι λιγάκι): εδώ δεν αμφισβητώ την αλήθεια ενός περιεχομένου που αγνοώ, αμφισβητώ την ποιότητα ενός αίολου συλλογισμού που μετεωρίζεται εν κενώ αέρος, δίχως στοιχεία, δίχως ερείσματα, δίχως την παραμικρή άκρη προς διασταύρωση.

Και συνεχίζει ακάθεκτος:

"Από τις 6 Μαΐου και μετά συνεχίζονται οι μετακομίσεις στελεχών και συνδικαλιστών του βαθέως ΠΑΣΟΚ, ατομικά και ομαδικά, για να προσελκυστούν περισσότεροι ψηφοφόροι".

Εδώ για πρώτη φορά πληροφορούμαστε και για συνδικαλιστές. Εξακολουθούμε όμως να τελούμε εν πλήρη αγνοία. Η άγνοια, παρ' όλα αυτά, όπως αποδεικνύεται καταφανώς απ' το συγκεκριμένο άρθρο, δεν αποτελεί και κανένα ανυπέρβλητο εμπόδιο σε όποιον θέλει να βουτήξει μια πένα (ή ένα πληκτρολόγιο) και ν' αρχίσει να γράφει ό,τι του κατέβει σε μια εφημερίδα σαν την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.

Και παρακάτω:

"Είναι τόσο πολλά τα στελέχη του βαθέος ΠΑΣΟΚ που μετακινήθηκαν πρόσφατα στον ΣΥΡΙΖΑ, που κατά κάποιον τρόπο αποτελούν μια ακόμη συνιστώσα του".

Όμως, ακόμα κι εδώ, λίγο πριν την ολοκλήρωση της αοριστολογίας, δεν έχουμε καταλάβει - κανείς και καθόλου - πόσο πολλά είναι τα στελέχη αυτά ∙ για να το καταλαβαίναμε θα έπρεπε πρώτα να μετρήσουμε τον αριθμό τους. Θα έπρεπε δηλαδή, ασκαρδαμυκτί και με το δείκτη τεταμένο, να σκύψουμε πάνω από το άρθρο του Κου Δοξιάδη και ν' αθροίσουμε μία-μία τις αράδες με τα ονοματεπώνυμα των "αναρίθμητων" μετακινηθέντων προς το ΣΥΡΙΖΑ. Δεν μπορείς όμως ν' αθροίσεις αυτό που δεν υπάρχει. Δεν ισχυρίζομαι βέβαια ότι τα άτομα αυτά είναι φανταστικά, καθότι όπως γνωρίζει - και πιθανότατα καλύτερα από μένα - ο αρθρογράφος, ακόμα και οι φανταστικοί αθροίζονται κανονικότατα. Ισχυρίζομαι όμως ότι τα στοιχεία που παραθέτει είναι κάτι περισσότερο κι από φανταστικά: είναι ανύπαρκτα. Ισχυρίζομαι ότι τελειώνοντας κανείς την ανάγνωση του άρθρου, δεν έχει κερδίσει το παραμικρό σε ουσία ή σε γνώση (έχει κερδίσει όμως μια μικρή απέχθεια προς τον αρθρογράφο). Δεν μας άνοιξαν τα μάτια, δεν καταλάβαμε ποιο ακριβώς είναι το κακό εκείνο που συντελέστηκε, από ποιους και σε ποιο βαθμό. Δεν καταλάβαμε, τελικά, για ποιο λόγο διαβάσαμε αυτό το άρθρο. Ισχυρίζομαι, όμως σε αντιδιαστολή, ότι αν είναι κάτι καταφανέστατα πραγματικό και όχι φανταστικό είναι ο λαϊκισμός της γραφής. Όταν σε προεκλογική, ειδικά, περίοδο προσπαθείς να προκαλέσεις με λόγο εντυπωσιασμού, με λόγο αστήρικτο, με λόγο που στερείται δυνατότητας διασταύρωσης, εφόσον στερείται στοιχείων, είσαι αν μη τι άλλο ευτελής και συμφεροντολόγος. Είσαι, επί του ευγενέστερου, περισσότερο συγγραφέας συνηθισμένος να πλάθεις κόσμους κι εντυπώσεις, παρά δημοσιογράφος πειθαρχημένος στην παρατήρηση, τη διασταύρωση και την καταγραφή. Το που γλείφει πολιτικά ο Κος Δοξιάδης μας είναι άγνωστο και παντελώς αδιάφορο. Η ποιότητα του άρθρου του, ωστόσο, γλείφει ολοφάνερα αβύσσους βαθύτερες κι από εκείνα του βαθέος ΠΑΣΟΚ.

Περί Πνευματωδών Δικαιωμάτων [Appendix A]

Κάποτε η κουβέντα ξεπερνάει τα πνευματικά δικαιώματα αυτά καθαυτά και αγγίζει εκείνο για το οποίο όλοι καίγονται: το παραδάκι. Ποιός το εισπράττει και με τι τρόπους το εισπράττει; Δε θα μπορούσα ν' αγνοήσω την πρόσφατη έρευνα της εκπομπής του Δημοσιογράφου Κ.Βαξεβάνη "Το Κουτί της Πανδώρας". Ιδού...

11 Απριλίου 2012 - 1ο Μέρος
"ΑΕΠΙ: Όταν μια ΑΕ εισπράττει στο όνομα των πνευματικών δικαιωμάτων"

23 Απριλίου 2012 - 2ο Μέρος
"ΑΕΠΙ: Μια ΑΕ με κρατικές υπερεξουσίες"

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟΝ [23/1/2017]

Θεός σχωρέσ' τα προηγούμενα. Νέος και συμπυκνωμένος σύνδεσμος ...

Η αρθρογραφία της αθλιότητας και η αθλιότητα της αρθρογραφίας (Μέρος 4ο)

Για την αρθρογραφία του Ιωάννου Πρετεντέρη θα μπορούσε κανείς να γράψει τη διπλωματική του. Θυμάμαι, φοιτητής (και ολίγον μαλάκας) όντας, θαύμαζα το γραπτό του λόγο και μάλιστα ήταν απ' τους λίγους πολιτικούς αρθρογράφους που διάβαζα, κάθε που αγόραζα το ΒΗΜΑ της Κυριακής. Αυτά. Μέχρι που κάποτε τον είδα στην τηλεόραση. Αφού συνήλθα και ξεπλύθηκα από τη γλίτσα (ενν. των καυτών δακρύων), δεν ξανασχολήθηκα μαζί του, παρά μονάχα στο βαθμό που σατίριζαν τη συμπεριφορά του τρίτοι. Αλλά δεδομένου ότι η προσωπικότητά του διαχέεται σε πολλά επίπεδα της ζωής και της νόησης, δεν ήταν φαίνεται εύκολο να ξεφύγω από του λόγου του. Έκανα, βεβαίως, κι εγώ το μεγάλο λάθος να διαβάσω ξανά ΒΗΜΑ της Κυριακής, κάτι όμως που εξασκώ σε τακτά χρονικά διαστήματα, για την χαιρέκακη απόλαυση που μου προσφέρει να γελάω με την αθλιότητα μερικών άρθρων - καλλιεργώντας παράλληλα και την κριτική μου ικανότητα. Παρακάτω, θα μοιραστώ μαζί σας - με την συνήθη λακωνικότητα που ουδόλως με διακρίνει - την έκπληξή μου, όταν απολαμβάνοντας με σαρκαστική διάθεση ένα άρθρο απερίγραπτης δειλίας και ρηχότητας, συνειδητοποίησα a posteriori την ταυτότητα του γράφοντος. Πρόκειται για το άρθρο με τίτλο "Φωνάζεις την Πυροσβεστική!" που δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ της Κυριακής, της 4ης Μαρτίου του 2012, από τον αξιότιμο Κο Πρετεντέρη, ο οποίος επιπροσθέτως έχαιρε και ολοσέλιδου παρουσίας (προφανώς, το ταπεινό δίστηλο που τον φιλοξενούσε παλιότερα, ασφυκτιούσε από τον όγκο των νοημάτων και δρούσε περιοριστικά απέναντί τους).

Για να δούμε, λοιπόν, τι έχουμε εδώ. Φυσικά, ετούτο το ιστολόγιο δεν είναι πολιτικό, έτσι δεν πρόκειται να πλατειάσω γύρω απ' τον πολιτικό χαρακτήρα του κειμένου. Εδώ μας ενδιαφέρουν νοοτροπίες και τακτικές. Στο εν λόγω άρθρο, θα μας απασχολήσει μονάχα η νοοτροπία της υστερόβουλης δειλίας.

Αναρωτιέται, λοιπόν, ο αρθρογράφος του ΒΗΜΑτος και προβληματίζεται για τον αριθμό των κομμάτων, των "κινήσεων πολιτών" ή των "ομάδων προβληματισμού" που ξεπηδούν διαρκώς από εδώ κι από 'κει, και οι οποίες - κατά τη γνώμη του - πλασάρονται ως άλλο Άγιο Δισκοπότηρο. Αμέσως, η λεπτή ειρωνία δίνει τη θέση της σε μια βαθιά κατανόηση: "Η κοινωνία έχει φάει μια σφαλιάρα" γράφει "κι είναι απολύτως λογικό να αναρωτιέται, να διαλέγεται, να προβληματίζεται, να αναζητεί". Αλλά μας ξαναπαίρνει πίσω το γλυκό, αφ' ης στιγμής μας το δίνει: "Αρκεί όμως να ξέρουμε τι ψάχνουμε. Άρα, τι μας χρειάζεται". Καταλήγοντας στην πεφωτισμένη ετούτη παραβολή, η οποία αποτελεί και τον ακρογωνιαίο λίθο του άρθρου του:

"Διότι όταν το σπίτι σου πιάνει φωτιά φωνάζεις την Πυροσβεστική - όσα παράπονα κι αν έχεις από τη λειτουργία της... Δεν αρχίζεις να συζητείς το ενδεχόμενο να ιδρυθεί μια νέα υπηρεσία κατάσβεσης πυρκαγιών" κι όπως παρατηρεί παρακάτω "Ζούμε τη στιγμή της πυρκαγιάς".

Όμως, παρότι ξεψάχνισα φιλότιμα το άρθρο, απ' άκρου εις άκρον, δεν κατάφερα να ξεδιακρίνω την παραμικρή αναφορά, μιαν ελάχιστη παραπομπή, έστω μιαν υπόνοια βρε αδερφέ, περί τίνος στα κομμάτια πρόκειται και σε τι αναφέρεται ετούτη η "Πυροσβεστική". Κι ενώ, φυσικά, ο πονηρός αναγνώστης μπορεί να βάλει πολλά με το νού του, ο κουτοπόνηρος αρθρογράφος σφυρίζει αδιάφορα πίσω απ' το δάχτυλό του - το οποίο ενίοτε βυζαίνει κιόλας - με την ανυπομονησία του μικρού παιδιού που πέταξε μιαν εξυπνάδα και περιμένει απ' τους "μεγάλους" να το θωπεύσουν με θαυμασμό και χειροκρότημα. Αλλά, φυσικά, είμαι βέβαιος ότι δε διάβασα την Κενή Διαθήκη, ούτε καμία ποιητική συλλογή. Απ' όσο μου κόβει, διάβασα μια πολιτική εφημερίδα, διάβασα έναν πολιτικό αρθρογράφο, διάβασα μια πολιτική στήλη - επονομαζόμενη μάλιστα τάχα μου-τάχα μου "Εμπιστευτικά". Και για τους λόγους αυτούς, περίμενα να βρεθώ αντιμέτωπος μ' ένα επιχείρημα απτό, ένα επιχείρημα βασισμένο σε γεγονότα και αιτίες. Προσδοκούσα να παρακολουθήσω έναν αυστηρά συγκεκριμένο συλλογισμό. Περισσότερο από μιαν υπόθεση προσδοκούσα ένα εγχείρημα ερμηνείας της πραγματικότητας. Το εν λόγω άρθρο, δυστυχώς, δεν μας έκανε την τιμή. Αντι να διαφωτιστούμε από το φώς το αληθινό, τυφλωθήκαμε από σεληνιακές αντανακλάσεις. Τίποτα συγκεκριμένο, κοινές αερολογίες και ασκήσεις εντυπωσιασμού, οι οποίες ακόμη κι έτσι εξαντλήθηκαν στην φτήνια και την αταλαντοσύνη.

Αλλά να λοιπόν, μια μικρή ελπίδα εξιλέωσης αχνοφαίνεται λίγες γραμμές παρακάτω, όπου ο αρθρογράφος συνεχίζει διάπυρος: "Δυστυχώς, η κρίση δεν είναι γενική, ούτε απροσδιόριστη: έχει διεύθυνση και ονοματεπώνυμο. Δυστυχώς, για την κρίση υπάρχουν συγκεκριμένες ευθύνες σε συγκεκριμένα πρόσωπα". Ασυναίσθητα, σχεδόν ενστικτωδώς, το μάτι εκτοξεύεται γραμμές μπροστά, αναζητεί ανέλπιδα αυτά ακριβώς που του ετάχθησαν: μια διεύθυνση, ένα ονοματεπώνυμο, μια ευθύνη, ένα πρόσωπο. Και βρίσκει, ναι: τη διεύθυνση jpretenderis@dolnet.gr, το ονοματεπώνυμο Ι.Κ.Πρετεντέρης και το πρόσωπο του προαναφερθέντος φάτσα-κάρτα, δίπλα στην επονομασία της στήλης. Όσο για ευθύνη: καμία απολύτως!

Και συνεχίζει ακάθεκτος:

"Αλλά η μεγαλύτερη απόπειρα εξαπάτησης του λαού είναι εκείνη που λέει ότι από την κρίση θα μας βγάλουν κάποιοι άλλοι, από κάπου αλλού, οι οποίοι ξέρουν κάποιον άλλο δρόμο". (Τι υπονοείται άραγε εδώ; η Αριστερά; η Κίνα; οι Εξωγήινοι;)

"Ή ότι οι ίδιοι ανίκανοι κι ανύπαρκτοι που μας βούλιαξαν θα μεταμορφωθούν σε Σωτήρες μόλις φορέσουν ένα καινούργιο κομματικό μανδύα". (Εδώ πάλι ποιοι; ο Σαμαράς; η Ντόρα; ο Καμμένος; οι "κωλοτούμπες" πχ. Βορίδης, Γεωργιάδης;)

"Ή ότι κάποιοι άγνωστοι ή παραγνωρισμένοι λεβέντες θα ξεπεταχτούν από το πουθενά για να οδηγήσουν τη χώρα στην ευημερία". (Τώρα τι άλλο; αναφέρεται σε όλους τους "μικρούς", τους "ανάξιους λόγου", που δεν χαίρουν της φιλοξενίας των τηλεοπτικών πάνελ; έμμεση αναφορά στο Λεβέντη;)

Λόγια σταράτα, που συναγωνίζονται σε ευθύτητα κι εκείνους ακόμη τους χρησμούς του Μαντείου. Κι ωστόσο, η κατάντια του άρθρου έγκειται σε αυτό ακριβώς: η γλοιώδης θρασυδειλία του λακέ που δε φοράει ο ίδιος κουκούλα, κουκουλώνει όμως τα λόγια του, όχι μόνο δεν καλλωπίζουν την καμπουριασμένη από τις υποκλίσεις σπονδυλική του στήλη, αλλά γιγαντώνουν την οργή που θα ξεσπάσει κάποτε στην καμπούρα ετούτη. Τα "καλοζυγισμένα" υπονοούμενα του Κου Πρετεντέρη καθιστούν τους στόχους του προφανέστερους απ' ότι αν απλά τους ανέφερε, με τα ονόματά τους ∙ τη δε δειλία του προφανέστατη. Πολύ περισσότερο, πετυχαίνει - φυσικά παρά τη θέλησή του - το ακριβώς αντίθετο από αυτό που επιδιώκει: αξιώνει και ισχυροποιεί ό,τι κατακρίνει, καθώς αγνοεί την ψυχολογία του κοινού νου. Όταν κανείς προσπαθεί να γκρεμοτσακίσει τον αντίπαλό του με "πουστιά", εκείνο που καταφέρνει να εντυπώσει τελικά στο κοινό του είναι περισσότερο η "πουστιά", παρά η πτώση. Για να μην προσθέσουμε σ' αυτό και μια μικρή δόση συμπάθειας προς τον "πληγέντα".

Οι νοηματικές αστοχίες, όμως, συνεχίζονται απανωτές, σαν το αλησμόνητο σχολικό φατούρο. Προς επίδειξιν γνώσεων και λοιπής καλλιέργειας, αλλά και - αστόχως - προς επίρρωσιν της θέσης του, ο αξιότιμος αρθρογράφος πετάει μία ακόμη κοτσάνα:

"Να μην κοροϊδεύουμε λοιπόν τον κόσμο - "όλα αρχίζουν κάτω από τον ουρανό" έλεγε ο Σεν-Ζιστ.

Ίσως, όμως, ξεχνάει ότι ο Σεν-Ζιστ ήταν μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα της Γαλλικής Επανάστασης, καταφέρνοντας έτσι να σκάψει το λάκκο του με δύο τρόπους. Πρώτον, γιατί ο Σεν-Ζιστ ήταν μέλος μιας επαναστατικής κυβέρνησης και, δεύτερον, γιατί μαζί με το Ροβεσπιέρο ήταν από τους πρωτεργάτες της λεγόμενης περιόδου της Τρομοκρατίας, όπου συνέβησαν διάφορα όμορφα, τα οποία όμως δεν τιμούν κανέναν πολιτισμένο ομιλητή, ώστε να τα επικαλείται. Ποιο ακριβώς είναι το νόημα λοιπόν εκείνο, ποια η σοφία, που πρέπει να μεταλαμπαδευτεί στον "ακαλλιέργητο" αναγνώστη, από την παράθεση της συγκεκριμένης παραπομπής; Ότι ας πούμε ο Κος Πρετεντέρης διακατέχεται από επαναστατικές διαθέσεις; Η Πυροσβεστική του, όμως, άλλα υπονοεί: το σύστημα, την πεπατημένη, τα σίγουρα πράγματα - ακόμη κι αν υπολειτουργούν. Ή μήπως ότι αρχίζουν, βέβαια, όλα "κάτω από τον ουρανό", αρχίζουν όμως καλύτερα για όσους έχουν ακόμη τα κεφάλια τους ανάμεσα στους ώμους; Γιατί, χρησιμοποιώντας τα λόγια ενός θιασώτη της βίας, πολύ πιθανόν ο γράφοντας να θέλει να μας υποψιάσει σε πολύ βαθύτερα πιστεύω του. Αν συνδυαστεί, μάλιστα, το τελευταίο με τις συνήθεις μεθόδους "πυρόσβεσης" των κοινωνικών εντάσεων, τα πράγματα μοιάζουν να μπαίνουν στη θέση τους, με πολύ συνεπές νόημα. Μοναδική μας απορία: γιατί ο Κος Πρετεντέρης επέλεξε την Πυροσβεστική σαν παράδειγμα, αντί του πολύ ορθότερου "Αστυνομία". Θα γλίτωνε, μάλιστα, από πολύ κόπο να εξηγήσει διάφορα αυτονόητα.

Λίγο πριν κλείσει το άρθρο του - κι εμείς το δικό μας - γράφει τα παρακάτω:

"Η σωτηρία περνάει μόνο μέσα από το δημοκρατικό μας πολιτικό σύστημα, με τις διαδικασίες, τους θεσμούς και τα πρόσωπα που αναδεικνύουν αυτές οι διαδικασίες".

Φυσικά, κανείς δεν ισχυρίστηκε το αντίθετο. Εδώ το προφανές αναφέρεται για έναν και μόνο λόγο. Πρόκειται για ένα μισο-έξυπνο ρητορικό επιχείρημα, με στόχο να μας εξαναγκάσει την εξής παραδοχή: ότι κάθε παράδειγμα από τα πλείστα όσα προανέφερε ο αρθρογράφος αντιδιαστέλλεται με την "Πυροσβεστική" ως μη-δημοκρατικό ή αντι-δημοκρατικό, καθιστώντας έτσι την "Πυροσβεστική" του μονόδρομο. Κι έτσι αφήνουμε την ανάγνωση με την κλασική γεύση του λακέ στα χείλη, τη γεύση δηλαδή του "ναι μεν, αλλά" : ναι μεν δημοκρατία, αλλά με μία μοναδική επιλογή ∙ ναι μεν πλουραλισμός, αλλά με μία μοναδική γνώμη ∙ ναι μεν ελευθερία, αλλά με ένα μοναδικό "Χαίρε".

"Αλλά έως ότου γίνουν όλα αυτά, καλά που υπάρχει η Πυροσβεστική".

Η Πυροσβεστική αυτή που, μέχρι τέλους, δεν βρέθηκε κανείς με όρχεις κατάλληλους, ώστε να μας αποκαλύψει περί τίνος πρόκειται. Η Πυροσβεστική αυτή που μπορεί κάλιστα με την ανικανότητά της ν' ανάβει φωτιές, αντί να σβήνει. Η Πυροσβεστική αυτή, που γίνεται συχνά αντιληπτή να περιπολεί γύρω απ' την οικία του Δημάρχου, όταν η καλύβα της χήρας με τα ορφανά γίνεται παρανάλωμα του πυρός. Με τον κομψό αυτό τρόπο μας αποχαιρετά ο Κος Πρετεντέρης, δημιουργώντας μας έτσι την υποχρέωση να του αντιγυρίσουμε κι εμείς την ευχή: έως ότου, λοιπόν, εμφανιστεί κάτι άλλο που θα μας κάνει να γελάμε μέχρι δακρυών, καλά που υπάρχεις κι εσύ.

Σημείωμα στην Ψυχολογία.

Μετά από μια πρόσφατη συζήτηση, η οποία με προβλημάτισε δεόντως, κατέληξα σ' εκείνη τη γκρίζα περιοχή της καχυποψίας για τα πάντα. Ίσως είναι καιρός να τελειώνει ετούτη η ιστορία της εύκολης ψυχανάλυσης με τις γνωστές, άχρωμες κι άγευστες καραμελίτσες, όπως για παράδειγμα εκείνη τη χιλιο-μασημένη ατάκα ότι “τα πάντα είναι μέσα στο μυαλό μας”. Με άλλα λόγια, τα σημαίνοντα δε θα 'πρεπε να σε απασχολούν τόσο, όσο τα σημαινόμενα, άτινα τελικά βρίσκονται μέσα στην χοντροκεφάλα σου. Δεν πειράζει, δηλαδή, αν τα σημαίνοντα είναι παιδιά με τυμπανισμένες κοιλιές και φλεγμονώδη βλέφαρα γεμάτα μύγες ή αν πρόκειται για ανήλικα κορίτσια βιασμένα σε κάποιες βρωμερές φαβέλες. Δεν πειράζει αν τριγύρω σου οι άνθρωποι υφίστανται καθημερινά την αδικία, αν λιμοκτονούν, συνθλίβονται αδιάφορα σαν τα μυρμήγκια, πυρπολούνται ή διαμελίζονται. Εσύ παρ' όλα αυτά, μπορείς πάντα να βλέπεις τα πράγματα αισιόδοξα και να μασουλάς το ταπεινό σου τοστ, πλάι σε μια γραφική λιμνούλα αίμα. Πίσω απ' όλα αυτά, μπορείς σαν ερωτευμένο βλήμα να θαυμάζεις τις ομορφιές του κόσμου ή το μεγαλείο του θεϊκού σχεδίου. Όχι, δεν είναι απλές ανοησίες όλα ετούτα. Είναι επικίνδυνες ανοησίες!

Λένε τώρα μερικοί, ότι μια υγιής ψυχοσύνθεση φυσικά και δονείται απ' το υπαρκτικό αλισβερίσι, ωστόσο δε φτάνει σε ακραίες καταστάσεις κατάθλιψης ή άλλων ψυχώσεων. Μα πώς; Στην υγεία, δηλαδή, δεν υπάρχουν όρια; Ένας άνθρωπος που καταρρέει μέσα στο φονικό ενός πολέμου, στερείται ψυχικής υγείας και άλλων πολύτιμων ιχνοστοιχείων της παιδικής ηλικίας; Αλλά θα μας απαντήσουν προφανώς, ότι ο πόλεμος είναι μια ακραία κατάσταση, η οποία δικαιολογεί πολλά ∙ ας μιλήσουμε για περιόδους ειρήνης, έτσι θα μας πουν. Τι εννοούν όμως μ' αυτό; Για ποιαν ειρήνη; Προφανώς, για την ειρήνη ημών, καθότι δεν έχουν πάψει στιγμή πάνω σε τούτον τον έρμο πλανήτη να λυσσομανούν οι δυστυχίες. Άρα η δική μας αγαλλίαση έχει μοναδικό της μέτρο την απόσταση της δυστυχίας των άλλων. Όμως αυτό – μάλιστα σε μια εποχή, όπου ολόκληρη η υφήλιος έχει μετατραπεί σ' ένα οικουμενικό χωριό - δεν είναι μια επιστημονική θέση, είναι μια ηθική θέση. Ο άνθρωπος που έχει καθημερινά γνώση και τελικά υποχωρεί υπό την πίεση κραυγών, που απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά του, δεν είναι φυσικά καταθλιπτικός άνευ αιτίας. Ίσως το μόνο για τον οποίο θα μπορούσαμε να τον κατηγορήσουμε είναι ότι δε μετράει τον πόνο με τη μεζούρα της απόστασης.

Με απλά λόγια, η ψυχανάλυση είναι εκ των προτέρων καταδικασμένη σε αποτυχία, αν επιμένει να επιχειρεί στην ουτοπία μιας άνυδρης παρηγοριάς. Να θεραπεύσεις – να βοηθήσεις έστω – ένα άνθρωπο που νοσεί μέσα σε μια ημιθανή κοινωνία, δεν αντιλέγω, είναι ένας στόχος ευγενής. Να το κάνεις όμως με παραμύθια δεν οδηγεί πουθενά. Ή μάλλον, πολύ χειρότερα, οδηγεί σε άτομα αποκομμένα απ' το κοινωνικό γίγνεσθαι, σε εγωιστικά φυτά που λένε “αυτός είναι ο κόσμος, να σωθώ τουλάχιστον εγώ”, πατάσσοντας έτσι εν τη γενέσει της κάθε διάθεση ξεσηκωμού, αφού δεν υπάρχει άνθρωπος ευτυχής που να σήκωσε ποτέ το ξίφος, αφού η βαθιά θλίψη είναι ο καθαρός πυρήνας κάθε τίμιου επαναστάτη.

Η συνταγή της ευτυχίας!

Κόψτε τα γιοφύρια μας λένε οι ειδικοί. Μα δεν το λένε έτσι ακριβώς, παρά λένε άλλαξε τον τρόπο που βλέπεις τα πράγματα. Έτσι καταλαβαίνουμε άλλα αντ' άλλων και τα γιοφύρια, παρ' ότι παραμένουν ορθά στη θέση τους, φθίνουν περήφανα κι άχρηστα. Κι έτσι ο άνθρωπος καθίσταται νεκρή φύση, αντί ψυχή ζώσα κι έμπνευση. Όχι, δεν είναι όλα μέσα στο μυαλό μας, όσο τα καρκινώματα του κόσμου θα μεθίστανται αδιάκοπα στα σωθικά μας, γιατί αρνούμαστε να γίνουμε περισσότερο εγωιστές. Όχι, δεν είναι η κατάθλιψη του “ατόμου” η πάθηση που πρέπει να θεραπευτεί, παρά η κοινωνία ολάκερη. Αλλά αυτό, δεν τολμάει κανείς να το ξεστομίσει, παρά την ελπίδα ν' αποσυμφορήσει μια στάλα την ψυχή μας, από το βάρος μια περιττής ευθύνης. Ίσως δεν το καταλαβαίνουν κι οι ίδιοι, έτσι τεχνοκράτες κι ακαλλιέργητοι που κατάντησαν οι περισσότεροι ερευνητές. Ίσως φοβούνται μην καταρρεύσεις μπροστά σε μιαν ανηλεή πραγματικότητα. Λησμονούν όμως ότι μονάχα μέσα στην απόγνωση γίνεται κανείς δυνατός. Παραβλέπουν το γεγονός πως ήττα και θάνατος αποτελούν επίσης φυσικές πραγματικότητες. Αποκρύπτουν περίτεχνα την πιθανότητα απλά να “επέσαμε θύματα εξιλαστήρια, του περιβάλλοντος, της εποχής” κι οι καρδιές να 'χουνε ήδη αποστραγγιστεί απ' τις τελευταίες τους δυνάμεις.

Κατακρίνω την Ψυχολογία, γιατί ποτέ δεν ωρίμασε σε Ποίηση. Αντί να μας ανδρώσει μέσα στις κακουχίες, μας στερεί κι αυτή την ίδια την απελπισία.
 

Ο κλέφτης και ο ψεύτης...

Authentic copyright.

Για να τελειώνουμε μ’ αυτήν την ιστορία: ΕΝΝΟΕΙΤΑΙ ότι ο δημιουργός / συν-δημιουργοί και οι εταιρείες παραγωγής και διακίνησης κάπως θα πρέπει να επιβιώσουν, άρα θεμελιώνεται ένα καταρχήν ηθικό δικαίωμα οικονομικής απόδοσης απ’ τη διαχείρηση των έργων τους. Φαντάζομαι ότι κανείς μας δεν πρέπει να έχει αντίρρηση σε αυτό, είτε «νομιμόφρων», είτε «πειρατής». Αλλά διερωτώμαι: γιατί αποτελεί ηθικό ζήτημα η οικονομική απολαβή ενός δημιουργού αλλά όχι το ύψος της απολαβής αυτής; Ας μη μπλεχτούμε στους λαβύρινθους μιας συζήτησης περί καπιταλιστικού συστήματος , αν και το τελευταίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τα της κουβέντας μας. Θα σας ρωτήσω απλά και σταράτα: πάνω σε ποιαν ηθική βάση στηρίζεται - αν όχι ο έκλυτος – ο υπερπολυτελής τουλάχιστον βίος της πλειοψηφίας των επώνυμων καλλιτεχνών και παραγωγών, μείζονων και ήσσονων εξίσου; Γιατί δε μπορεί να είναι ηθικό μονάχα ό,τι μας συμφέρει!

«Εξ’ ορισμού» σχεδόν, εκλαμβάνουμε ως δεδομένη την παραδοχή ότι ένας επώνυμος τραγουδιστής, ηθοποιός, συγγραφέας ή κάτι άλλο θα πρέπει να χέζεται στο τάλαρο. Από πού προκύπτει αυτό; Γιατί αυτή η πρώην κακομοίρα J. K. Rowling (συγγραφέας του Harry Potter) θα πρέπει σώνει και καλά να περάσει απ’ το ένα άκρο στο άλλο: απ’ την πλήρη ένδοια στην 144^η θέση του πλουσιότερου ανθρώπου στη Βρετανία; Η πιθανότητα να διεκδικήσει απλά μια άνετη και δίχως οικονομικό άγχος ζωή δεν παίζει καθόλου ή θεωρείται αδικία; Αδικία σε σχέση με τι; Με την αξία του έργου της ή (μάλλον) με την αξία της διαφημιστικής προβολής και της εμπορικής εκμετάλλευσης, δηλαδή παράγοντες άσχετους με το έργο καθαυτό;

Τι περισσότερο προσφέρουν όλοι αυτοί στον κόσμο από το φούρναρη, το χτίστη, τη νοσοκόμα, την οδοκαθαρίστρια; Πρόσφερε η Χάρις Αλεξίου (παρ’ όλη την αγάπη που χαίρει εκ μέρους μου) κάτι περισσότερο στην κοινωνία απ’ τον άσημο, ειδικευόμενο γιατρουδάκο, που φορτωμένος εκατοντάδες εφημερίες στις πλάτες του και άμισθος για μήνες, αποδέκτης γκρίνιας και απαξίωσης, συνεχίζει παρ’ όλα αυτά; Χάρη στον δεύτερο, εγώ προσωπικά τουλάχιστον, εξακολουθώ να έχω τη χαρά και τη δυνατότητα να ακροάζομαι την πρώτη. Στην αντίστροφη περίπτωση απλά θα είχα πεθάνει πριν από δέκα χρόνια και η φωνή της Αλεξίου θα μου έσπαγε κυρίως τα νεύρα, γιατί εκείνη θα εξακολουθούσε να είναι ζωντανή και να τραγουδάει σα να μην τρέχει τίποτα! Πρόσφερε ο – καθ’ όλα εξαιρετικός ηθοποιός – Άντονι Χόπκινς κάτι περισσότερο στην κοινωνία από πολλούς δασκάλους και καθηγητές, τους οποίους θα θυμόμαστε ισόβια για μια τους κουβέντα, για μια τους συζήτηση, για τον τρόπο και το ήθος τους μέσα στην τάξη και οι οποίοι τα έφερναν βόλτα μ’ ένα οριακά αξιοπρεπή μισθουλάκο;

Οι καλλιτέχνες και οι δημιουργοί γενικότερα δε προσφέρουν τίποτε περισσότερο σε μια κοινωνία (πολύ συχνά θα έλεγα αφαιρούν κιόλας) απ’ ότι πλείστα άλλα μέλη της ∙ ούτε κάτι λιγότερο φυσικά, αλλά κάτι διαφορετικό. Καθε προσφορά, κάθε αλληλεπίδραση μέσα στο κοινωνικό σύνολο καλύπτει και διαφορετικές ανάγκες μας. Το ηθικό ζητούμενο εδώ δεν είναι ποιος αξίζει ή πρέπει ή δικαιούται να κερδίζει τα περισσότερα. Δεν υπάρχει ούτε γραπτός, ούτε άγραφος ηθικός νόμος που να λέει ότι το «ταλέντο» θα πρέπει να πληρώνεται περισσότερα χρήματα. Αυτά είναι ψευδο-διλήμματα που συγχέουν το ηθικό με το εμπορικό ζητούμενο. Το ηθικό είναι να μπορεί ο καθένας να ζει με αξιοπρέπεια, από τη μέρα που γεννιέται μέχρι κι εκείνη που αφήνει την ύστατη πνοή του. Αν σε οποιαδήποτε φάση της ζωής του, στερηθεί για διάφορους λόγους αυτή την αξιοπρέπεια τότε υπάρχει ηθικό έλλειμα. Αν όμως σε οποιαδήποτε φάση της ζωής του, στερηθεί την πολυτέλεια και τη λιμουζίνα αυτό δεν υπονοεί καμία ηθική ασυναρτησία, παρά μόνο οικονομικές και νομικίστικες μαλακίες. Κανείς δεν έχει ηθικό δικαίωμα στην πολυτέλεια και την υπερβολή, τελεία.

Όταν η δική μου ζωή στερείται στα σημεία της αξιοπρέπειας που προανέφερα, για ποιο λόγο να στηρίξω οικονομικά ένα καταφανώς υπερκοστολογημένο προϊόν, προσφερόμενο από ανθρώπους με λύμενο όχι απλά το πρόβλημα της ζωής τους, αλλά τριαντα-εφτά ζωών ακόμα; Υπόσχομαι – με το χέρι στην καρδιά – αν από όλους όσοι θα μπορούσαν νομικά να διεκδικήσουν οικονομικές απολαβές από μένα, φτάσει ποτέ η στιγμή για κάποιον από αυτούς να πεινάσει ή να μην έχει πού να μείνει, υπόσχομαι τότε να του αποδόσω απ’ το υστέρημά μου όλα όσα του «χρωστάω» μέχρι τελευταίας δεκάρας. Έως τότε όμως το μόνο που θα έχει να λαβαίνει θα είναι ο απεριόριστος θαυμασμός και η αγάπη μου, εξίσου πολύτιμα παρ’ ότι δε χαίρουν της ίδιας εκτίμησης.

Το κοινωνικό συμβόλαιο...

More authentic.

Ας πάρουμε τώρα, για παράδειγμα, την αυθόρμητη σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ ενός πλανώδιου οργανοπαίχτη κι ενός περαστικού. Δώστε τώρα βάση στην απλότητα και την αμφίδρομη τιμιότητα: η μουσική αρχικά παρέχεται δωρεάν! κάτι σα δώρο. Στη συνέχεια ο περαστικός αν του αρέσει το αποτέλεσμα (ή για διάφορους άλλους προσωπικούς του λόγους) αφήνει τον οβολό του, το ύψος του οποίου επαφίεται επίσης στην καλή του θέληση, διάθεση, απόλαυση, ηθική ευθύτητα κλπ. Δηλαδή μια σύμβαση μεταξύ δύο ελεύθερων ανθρώπων, που στέκονται τίμια ο ένας απέναντι στον άλλο, με επίσης ελεύθερους όρους και δίχως καμία δέσμευση. Ακόμη και μια επίσημα οργανωμένη συναυλία διαφέρει παρασάγγας: υπάρχουν φορές που πληρώνεις παράλογα ποσά, ανεγγύητα και ανεπίστρεπτα, πριν την εκτέλεση της συναυλίας. Γιατί ρε φίλαράκι δηλαδή; Να μη δούμε πρώτα τι θα μας προσφέρεις; Πόσες φορές δεν έχει αποχωρήσει κανείς από μια συναυλία / μαγαζί / κινηματογράφο εντελώς απογοητευμένος, με κάποιο αίσθημα κοροϊδίας;

Το πρόβλημα λοιπόν επεκτείνεται και πέραν του οικονομικού ή/και του ποιοτικού σκέλους και στην μονομέρεια των όρων της αγοραπωλησίας. Ο καταναλωτής είναι εντελώς παθητικός κι αμέτοχος, ο λόγος του απαξιωμένος και αδιάφορος, η αγάπη του προς το παρεχόμενο είδος γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης με ξεδιάντροπο κι εκβιαστικό τρόπο. Η πειρατεία είναι η αντίδραση ενός καταναλωτικού κοινού, το οποίο ουσιαστικά δεν λειτουργεί αδιάφορα κι ανήθικα (στο μεγαλύτερο μέρος του), παρά διεκδικεί τη δύναμη λόγου που του είχε στερηθεί επί δεκαετίες. Είναι μια μορφή εκδίκησης, μια μορφή απονομής αναδρομικής δικαιοσύνης. Και βάλλει κυρίως (αλλά όχι μόνον) κατά των εταιρειών παραγωγής και διακίνησης, παρά εναντίον των ίδιων των δημιουργών. Αυτοί αποτελούν τις παράπλευρες απώλειες.

Στο κάτω-κάτω είναι κοινό μυστικό πώς κι οι ίδιοι οι καλλιτέχνες γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης από τις εταιρείες (κυρίως τις δισκογραφικές). Όταν αναγκάστηκαν να επιτρέψουν στις τελευταίες να τους τυλίξουν σε μια κόλλα χαρτί, προκειμένου να τους προωθήσουν, γιατί το έκαναν τότε αδιαμαρτύρητα αλλά ζητάν τώρα τα ρέστα από εκείνους που είναι επίσης «θύματα» της ίδιας κομπίνας; Γιατί στρέφονται στον πιο «αδύναμο» κρίκο; Μάλλον ακριβώς γι’ αυτό: δε δαγκώνεις το χέρι που σε ταΐζει, έστω και τ’ αποφάγια του. ΟΚ ρε φίλε, αλλά μη το γλύφεις κιόλας! Ή μην πας να δαγκώσεις το δικό μου!

Authentic Clopyright.

Δικαίωμα = δίκαιο, μα...

Αντιγράφω από την ιστοσελίδα της ΑΕΡΙ:

«Η πνευματική ιδιοκτησία που αποκτά ο δημιουργός πάνω στο έργο του περιλαμβάνει δύο απόλυτα και αποκλειστικά δικαιώματα: (α) Το δικαίωμα της εκμετάλλευσης του έργου (περιουσιακό δικαίωμα) και (β) Το δικαίωμα προστασίας του προσωπικού του δεσμού με το έργο (ηθικό δικαίωμα)».

Για το πρώτο δικαίωμα, θεωρώ – αλλά το θέτω υπό συζήτηση – ότι η αντίγραφη που γίνεται ελεύθερα, δηλαδή όχι για ιδιαίτερο οικονομικό όφελος, δε στερεί από το δημιουργό κανένα δικαίωμα εκμετάλλευσης. Αυτό που κάνει απλά είναι να μειώνει το ύψος των οικονομικών του απολαβών, αλλά αυτό δεν αποτελεί εμπόδιο στη διαχείρηση ενός έργου, αποτελεί όμως εμπόδιο στην (πιθανή) αισχροκέρδειά χάρη σ’ αυτό. Δεν καταλαβαίνω γιατί το καλλιτεχνικό προϊόν χρίζει τέτοιας ιδιαίτερης μεταχείρησης, δηλαδή να μπορεί να εκμεταλλεύεται τους όρους της ελεύθερης αγοράς κατά πώς το συμφέρει, μονομερώς, και όχι κάτω από μια ισορροπία προσφοράς-ζήτησης. Υπενθυμίζω πως ελλείψει του πειρατικού δέους, δε θα είχαμε δει ούτε για πλάκα αλλαγές στην οικονομική στάση των δισκογραφικών και των κινηματογραφικών εταιρειών και την κατακόρυφη πτώση των τιμών σε ένα σωρό προϊόντα τους. Ακριβώς δηλαδή όπως θα έπρεπε να δουλεύει η ελεύθερη αγορά: δράση-αντίδραση. Αργά πια για πισω-γυρίσματα; Κανείς δεν ξέρει τι νέες ισορροπίες θα φέρει το μέλλον.

Για το δεύτερο δικαίωμα οφείλω να επισημάνω μια λεπτομέρεια, που κανείς – απ’ όσο γνωρίζω - δεν έχει επισημάνει μέχρι σήμερα και χαρακτηρίζει εξ’ ολοκλήρου τη σχέση ενός καλλιτεχνικού δημιουργήματος με τον αισθητικό αποδέκτη του (αλλά και την ίδια τη φύση της δημιουργίας): προσωπικό δεσμό με οποιοδήποτε έργο της νόησης δεν αναπτύσσει μόνο ο δημιουργός αλλά και ο αποδέκτης. Πολύ συχνά μάλιστα ο δεσμός του αποδέκτη είναι τιμιότερος (άρα ισχυρότερος) από εκείνον του καλλιτέχνη. Μόνο εξαίρεση δεν αποτελούν οι καλλιτεχνικές δημιουργίες που γίνονται απλά και μόνο για την επιβίωση ή, ένα βήμα παραπάνω, για την κονόμα. Η ιστορία της Τέχνης αλλά και η παρούσα παραγωγή το καταδεικνύει αυτό περίτρανα.

Για παράδειγμα, ένα τραγούδι που γράφτηκε στο πόδι και υλοποιήθηκε σε ελάχιστη ώρα ηχογράφησης, μπορεί να γίνει απ’ το κοινό τόσο αγαπητό, όσο δε θα περίμενε κανείς να γίνει απ’ το δημιουργό του. Άλλο παράδειγμα, πιο προσωπικό αλλά εξηγεί πολλά. Είχα την τύχη να προικιστώ μ’ ένα σχετικό (ανεκμετάλλευτο κι ακαλλιέργητο ωστόσο) ταλέντο στο σκίτσο. Σας εξομολογούμαι λοιπόν με κάθε ειλικρίνεια, πόσες φορές πράγματα που θεωρούσα σκουπίδια και θα τα πέταγα μ’ ευχαρίστηση στον ομώνυμο κάδο, μου ζητούσαν φίλοι και γνωστοί να τους τα χαρίσω ή να τους φτιάξω παρόμοια. Αυτή είναι η σχέση που έχει συχνά ο δημιουργός με το έργο του. Φτιάνεις μια παπαριά και ο άλλος εκστασιάζεται, νομίζει πως κάτι έκανες τώρα!

Αλλά φυσικά εγώ δεν είχα κανένα οικονομικό συμφέρον, απ’ όλα αυτά. Δε χρειαζόταν να βγαίνω στα κανάλια κατάφορτος από συγκίνηση, να αερολογώ βουρκωμένος για την σπάνια εκείνη εμπειρία που έγινε αφορμή να εμπνευστώ το τελευταίο μου τραγούδι ή το πόσα σημαίνει για μένα και την Τέχνη η τελευταία μου έκθεση ζωγραφικής κι άλλα τέτοια γραφικά, τα οποία συχνά είναι τυπική τακτική management και διαφήμισης, παρά ειλικρινής κατάθεση ψυχής. Φούμαρα!

Γιατί, λοιπόν, η πλέον τίμια σχέση που αναπτύσσει ο αποδέκτης μ’ ένα καλλιτεχνικό έργο, να μην προστατεύεται εξίσου απ’ την υπερ-εκμετάλλευση και την παραδοπιστία του καλλιτέχνη; Γιατί ετούτο δεν αποτελεί επίσης ένα ηθικό ζητούμενο;

Θα ζήσω ελεύθερο πουλί...

Τα έργα της διάνοιας έχουν έναν παράδοξο χαρακτήρα: διακρίνονται από αυτή την ιδιαίτερη τάση, αφότου απελευθερωθούν από τη διάνοια που τα συνέλαβε, να πετούν μακριά της και να διαχέονται σε όλες τις άλλες. Έτσι ώστε από ένα σημείο και μετά (πέραν της ξεκάθαρης πατρότητας) να είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεχωρίσεις τι ανήκει και σε ποιον. Ανήκει, ας πούμε, το «Another Brick On The Wall» στους Pink Floyd ή στη συλλογική αυτή συνείδηση που μοιράστηκαν τόσες ψυχές, μέσα από τη μελωδία τους, εκείνες τις γεμάτες ελπίδα ημέρες της Πτώσης του Τείχους; Το ερώτημα απαντάται εύκολα αν μείνει κανείς στην νομικίστικη επιφάνεια, ωστόσο όσο βαθύτερα διερωτάται κανείς τόσο περισσότερο «θολώνει» το τοπίο.

Όταν λατρεύω ένα μουσικό έργο, για παράδειγμα, η ανταπόκρισή μου δεν είναι καθαρά χρηστική, όπως είναι ας πούμε με το μίξερ ή το χαρτί υγείας. Ένα τραγούδι – μιλάμε πάντα για ένα αγαπημένο τραγούδι – συνδέεται αναπόσπαστα με ένα συναίσθημα, ένα στιγμιότυπο ζωής, κάτι ιδιαίτερο και άκρως προσωπικό. Ο δεσμός που αναπτύσσεται μέσα στο σύμπλεγμα αυτό είναι με μια λέξη «άρρηκτος». Έτσι που ούτε το τραγούδι έχει την ίδια σημασία αποκομμένο απ’ το συναίσθημα, ούτε το συναίσθημα εκδηλώνει όλη του την ένταση ξέχωρα απ’ το τραγούδι. Ετούτο όμως το αποτέλεσμα είναι μια εντελώς πρωτότυπη και προσωπική παραγωγή και δεν έχει απαραίτητα καμία σχέση με τις προθέσεις ή με τη σφαίρα εξουσίας του δημιουργού.

Στο δεσμό ετούτο, αποκλειστικός διαχειριστής και πληρεξούσιος είμαι εγώ και μόνον εγώ, καθώς κανείς δεν έχει δικαιώματα στην ψυχή και τα συναισθήματά μου. Όταν λοιπόν διεκδικώ την ελεύθερη, προσωπική χρήση μιας αγαπημένης καλλιτεχνικής δημιουργίας, ουσιαστικά διεκδικώ την ελεύθερη, προσωπική χρήση των συναισθημάτων μου. Αυτό με ποιον τρόπο ή ποιος ενδιαφέρθηκε ποτέ να το κατοχυρώσει και να το προστατεύσει; Γιατί και τα συναισθήματά μας διεκδικούν και τούτα, επάξια θεωρώ, κάποιο είδος ηθικού δικαιώματος. Όχι;

Authentic copyleft.

Το ρεζουμέ

Ρεζουμέ δεν έχει! Όλοι φέρουμε μερίδιο ευθύνης. Και οι καλλιτέχνες γιατί θεωρούσαν τον εύκολο πλουτισμό ως δεδομένο, και εμείς που θεωρούμε ότι δεν έχουμε καμία υποχρέωση σε κανένα, και οι διάφορες εταιρείες παραγωγής και διακίνησης (κυρίως αυτές) που θεωρούσαν τόσον καιρό ότι μπορούν να εκμεταλλεύονται τους πάντες ατιμωρητί. Στο κάτω-κάτω αυτές είναι οι τελευταίες που έχουν το δικαίωμα να γκρινιάζουν: καλά τα κονομήσανε τόσες δεκαετίες, ποιος πείνασε ποτέ από δαύτους; Αντιθέτως, δεν είναι λίγοι οι καλλιτέχνες που πείνασαν εξαιτίας τους, ειδικά παλιότερα που κανείς δεν ήξερε να προστατεύσει τα δικαιώματά του. Τέλος πάντων, όλοι χρειάζεται με κάποιον τρόπο ν’ αλλάξουμε στάση. Ποιος είναι, όμως, αυτός που θα κάνει την αρχή; Κατά την ταπεινή μου άποψη, θα ήταν άδικο να περιμένουμε το πρώτο βήμα απ’ τους πιο αδύναμους κρίκους. Τα συμπεράσματα δικά σας. Όπως επίσης και ο αντίλογος. Σαλαμαλέκουμ...

 

Τους πειρατές, τους τρώει το στρες...

Εδώ παραθέτω αχταρμά – γιατί βαριέμαι να τα δομήσω – διάφορους λόγους και σκέψεις, πάνω στην αποκατάσταση της δικαιοσύνης, ηθικής τε και οικονομικής. Στο κάτω-κάτω αν είναι να συνεχίσουμε ν’ αντιγράφουμε, ας το κάνουμε τουλάχιστον με άποψη!

Εκπρόσωπος της IFPI παραδίδει τα πρώτα πνευματικά δικαιώματα στους καλλιτέχνες, οι οποίοι κατασυγκινημένοι απλώνουν τα χέρια νομίζοντας πως απευθύνονται σε αυτούς.

1.   Το έχω θίξει αναλυτικά στην πρώτη μου ανάρτηση επί του θέματος: πόσες φορές χρειάζεται να πληρώσει κανείς πνευματικά δικαιώματα για το ίδιο τραγούδι, στην ίδια ακριβώς εκτέλεση; Αν αγοράσεις για παράδειγμα (α) ένα άλμπουμ του Χατζηγιάννη, (β) μια συλλογή με τα καλύτερα τραγούδια του Χατζηγιάννη και (γ) μια συλλογή με τα καλύτερα ελληνικά τραγούδια της χρονιάς, το πιθανότερο που θα συμβεί θα είναι να πληρώσεις τρεις φορές δικαιώματα για το ίδιο τραγούδι (ενν. του Χατζηγιάννη). Γιατί ρε φιλαράκια; Σας χρωστούσαμε τίποτε κι από προχθές; Πνευματικά δικαιώματα άπαξ και τελείωσε η κοροϊδία.

2..   Το προϊόν που παράγει ένας τραγουδιστής είναι το ΤΡΑΔΟΥΔΙ και όχι το ΑΛΜΠΟΥΜ. Εκτός εξαιρέσεων - όπου μια συλλογή τραγουδιών αποτελεί μια μουσική ή νοηματική ενότητα - το άλμπουμ είναι προϊόν δισκογραφικής και όχι καλλιτεχνικής εμπνεύσεως. Γιατί - μέχρι πρόσφατα και στο μεγαλύτερο βαθμό ακόμα – είμασταν υποχρεωμένοι να πληρώσουμε μια ολόκληρη συλλογή, συνήθως γεμάτη με μουσικά σκουπίδια χωρίς έμπνευση και μεράκι, ενώ εκείνο που κατά βάθος επιθυμούσαμε ήταν ένα ή δύο τραγούδια; Φυσικά, γιατί οι όροι της συναλλαγής επιβάλονταν μονομερώς από εκείνον που βαστούσε την πίτα και το μαχαίρι μαζί. Τώρα σειρά μας, αγοράσαμε μπαλτά δικό μας και κόβουμε κατά βούληση. Μάχαιρα θα δώσεις, μάχαιρα θα λάβεις.

3.   Τις τιμές, επίσης, τις ορίζει μονομερώς η δισκογραφική. Οι εταιρείες αυτές, λοιπόν, ήταν μέχρι τελευταία απ’ τις λίγες περιπτώσεις, που δε δίναν δεκάρα τσακιστή για την ανταπόκριση της αγοράς και τους «νόμους» προσφοράς - ζήτησης. Καπιταλιστές χωρίς καπιταλισμό γίνεται; Αυτό καθίσταται ολοφάνερο, αν αναλογιστεί κανείς ότι για χρόνια ή δεκαετίες οι τιμές των άλμπουμ παρέμεναν αδιάφορα παγωμένες στα ίδια επίπεδα. Υπήρχαν φυσικά και ξεπουλήματα του τύπου «nice price!» και τα σχετικά, αλλά πολύ φοβάμαι ότι μου διέφευγαν τα κριτήρια επιλογής τους (εκτός ότι εξακολουθούσαν να βαρύνονται κι από τα υπόλοιπα ελαττώματα που θίγονται εδώ).

Αλλά στο θέμα μας, για παράδειγμα, δεν καταλαβαίνω γιατί ένα άλμπουμ του Πάριου που χρονολογείται 20 και βάλε χρόνια θα πρέπει να κοστίζει 15 ευρώ, όσο δηλαδή και πολλές καινούργιες δουλειές! Τι διάολο, δεν τα ‘βγαλε πια τα λεφτά του; Ή περιμένουν να γίνει και πάλι ανάρπαστο, ως δια μαγείας;

4.   Το κοινό επιπλέει σε πελάγη ανοησίας, μέχρι να του πεις να βάλει το χέρι στην τσέπη. Τότε θα σε λοξοκοιτάζει καχύποπτα και καλά κάνει (εξαιρούνται μερικά ανήλικα). Οι καλλιτέχνες και οι δισκογραφικές, στο σημείο αυτό, έπεσαν εύκολα θύματα του ίδιου τους του μάρκετινγκ.

Δε μπορεί δηλαδή από τη μία, να βλέπεις καλλιτέχνες γκλαμουροβριθείς και χλιδοκαβαλημένους, με τα πλαστικά τους χαμόγελα να ξεπροβάλλουν - όπως οι μύκητες μέσ' απ’ τα κόπρανα – στα κόκκινα χαλιά και στους προβολείς των δεξιώσεων και κατόπιν να καλείσαι να υποστηρίξεις με τις οικονομίες σου αυτή την υπέρβαση, αυτή τη σπατάλη, στην οποία δεν είσαι φυσικά καλεσμένος. Δε είναι δυνατόν να τους βλέπεις όλους αυτούς καταβροχθισμένους από πολυτελή αυτοκίνητα και σκανδαλώδη ενδιαιτήματα (των δύο εκατομμυρίων ευρώ, που παρ’ όλα αυτά δεν είναι και το σπίτι των ονείρων τους ∙ βλέπε Δ. Βανδή σε συνέντευξή της πριν από χρόνια να ξεράσεις) μες στα οποία προσανατολίζονται από τη μυρωδιά της κόκας ή τα κουραδάκια του «μπούμπι» και κατόπιν να πληρώνεις και πνευματικά δικαιώματα. Καταλαβαίνετε την ειρωνία; πνευματικά δικαιώματα σε ανθρώπους που στερούνται ο,τιδήποτε πνευματικό, και μάλιστα στα εκβιαστικά ύψη που εκείνοι μονοπωλιακά καθορίζουν! Υπάρχει δηλαδή μια ηθική διάσταση του φαινομένου, κάθε άλλο παρά διακριτική.

Και δε λέω, δεν είναι σωστό να τους βάζουμε όλους στο ίδιο τσουβάλι. Τι γίνεται με τα νέα παιδιά, με τους ανερχόμενους καλλιτέχνες; Θεωρώ ότι κακώς αναζητούμε ρακέτα για το ψευδο-ηθικό μπαλάκι που μας πετάγεται. Ας τους βοηθήσουν οι δισκογραφικές, αυτός δεν είναι κι ένας απ’ τους ρόλους τους; Ας τους βοηθήσουν οι φτασμένοι καλλιτέχνες θεσπίζοντας ένα κοινό ταμείο, ώστε να υποστηρίξουν τους συναδέρφους τους που αγωνίζονται να κατανοήσουν – πρωτάρηδες ακόμη – τους κανόνες της δισκογραφικής μαφίας. Υπάρχει μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων που κάθεται στα σταυροδρόμια και στις λεωφόρους του χρήματος. Υπάρχουμε κι όλοι εμείς, οι νοικάρηδες των στενών δρόμων και των παρόδων. Ας αναλογιστεί ο καθένας προς ποια μεριά κλίνει η μπαλάντζα.

ΥΓ. Στο κάτω-κάτω ποιος βοηθάει τους νέους μαθηματικούς, τους νέους φυσικούς, τους νέους φιλόλογους, τους νέους δικηγόρους, τους νέους αγρότες, τους νέους οικοδόμους, τους νέους οδηγούς νταλίκας, τους νέους αθλητές, τους νέους συγγραφείς, μπλα μπλά...

5.   Πάνω στην ίδια λογική, μπορούμε να καταδικάσουμε και τις κινηματογραφικές εταιρείες. Για χρόνια πολλά - καλή χρονιά, θεωρούσαν διαφήμιση και γκλαμουριά τα τερατώδη κασέ των ατάλαντων μουσκουλαδόρων και της κάθε λογής πεολειχούσας σταρλετίτσας, θεωρούσαν τους αλόγιστους προϋπολογισμούς άριστης ποιότητος δόλωμα για να κάνουν την αρπαχτή τους. Συναγωνίζονταν για το ποια παραγωγή κόστισε τα περισσότερα μαλλιά της κεφαλής τους, για το ποια ταινία έκοψε περισσότερα εκατομμύρια δολλάρια μέσα στην πρώτη βδομάδα πλύσης εγκεφάλου, για το ποιος πρωταγωνιστής -τρια χέστηκε περισσότερο στο χρήμα και με τι σκουπίστηκε κατόπιν και τα σχετικά.

Τυπικό παράδειγμα: «Pirates of the Caribbean: At World’s End». Κόστισε 300 εκατομμύρια δολλάρια, ενώ την πρώτη μόνο εβδομάδα προβολής κονόμησε 114 ‘κατομμυριάκια σε ΗΠΑ (κι επαρχία Καναδά) και 216 επιπλέον κατι-μμυριάκια στην υπόλοιπη υδρόγειο. Σύνολο: 330 και κάτι ψιλά! Με μια σύντομη διασταύρωση στην Wikipedia, διαπιστώνει κανείς εύκολα ότι υπάρχουν περί τα 44-45 κράτη με προϋπολογισμούς μικρότερους από τα κέρδη ΜΙΑΣ ΜΟΝΟ ταινίας, για ΜΙΑ ΜΟΝΟ εβδομάδα προβολής!! Τα συμπεράσματα δικά σας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, φταίει μετά ο κλέφτης;

6.   Σε οποιοδήποτε σχεδόν επάγγελμα, η κοστολόγηση του προσφερόμενου προϊόντος είναι ευθέως ανάλογη, ανάμεσα σε άλλα, και με την προσφερόμενη ποιότητα. Ας πούμε, το φτηνοκαναπέ από τα Praktiker θα τον βρεις με 400 ευρώ, ενώ ο επώνυμος, ο σχεδιασμένος στα εργαστήρια της NASA και υφασμένος από μετάξι που παράγουν μεταξοσκώληκες αναθρεμμένοι με σαμπάνια Dom Perignon και χαβιάρι Κασπίας ξεκινάει από αρκετές χιλιάδες και ανεβαίνει κατά την τσέπη του καθενός.

Στη μουσική ή στην κινηματογραφική βιομηχανία κάτι τέτοιο δε συμβαίνει. Στην ίδια τιμή θα βρεις και τη σαβούρα του τελευταίου σκυλιού (όχι του ζώου), που ξεπετάει ένα cd-άκι σε λίγες μέρες, στην ίδια και τη δουλειά εκείνου που μπορεί να κουράστηκε μήνες ή χρόνια για το αποτέλεσμα που σου παρουσιάζει. Όσο κοστίζε ν’ αγοράσεις μια φτηνο-παραγωγή τύπου Blair Witch Project, τόσο κοστίζε κι ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών ή ο Χάρυ Πότερ. (Φυσικά, εδώ δεν επιχειρώ ποιοτικές συγκρίσεις. Περιορίζομαι στο οικονομικό σκέλος μόνο, ώστε να μην μπλεχτούμε σε άλλες, μακροσκελείς συζητήσεις).

Τι γίνεται όμως αν δε μείνεις ικανοποιημένος απ’ το προϊόν που σου προσφέρουν; Ποια είναι η αποζημίωσή σου για τα λεφτά που κλαις, εκείνο το Σάββατο που έδωσες 9 ευρώ για την απόλυτη χλαπάτσα (και 4μιση ευρώ για ένα μεσαίο ποπ-κορν και μια κόκα-κόλα λάιτ); Θα μου πεις, αυτοί φταίνε που είσαι συ κορόιδο; Επειδή λοιπόν αποζημίωση δεν υπάρχει, κάπως έπρεπε να προστατεύσει κι ο καταναλωτής τον εαυτό του. Η πειρατεία είναι η πιο εύλογη (κι εύκολη) απάντηση, όταν αισθάνεσαι ότι σε κοροϊδεύουν και σ' εκμεταλλεύονται δίχως να έχεις εξίσου ισχυρά μέσα κατοχύρωσης των δικών σου δικαιωμάτων.

7.    Γιατί στο κάτω-κάτω η πειρατεία βοηθάει τις εταιρείες περισσότερο απ’ όσο οι ίδιες παραδέχονται.

Παράδειγμα Νο1

Ερώτηση κρίσεως: πιστεύει κανείς από σας ότι η Microsoft θα είχε φτάσει εκεί που έφτασε (και μάλιστα με την ταχύτητα που έφτασε), αν η παράνομη διακίνηση του λογισμικού της δεν την είχε καταστήσει το πλέον αναγνωρίσιμο λειτουργικό σύστημα παγκοσμίως; Μάλιστα, σε αυτό δεν ήταν υπεύθυνη μονάχα η πειρατεία του δικού της λογισμικού, αλλά και όλων εκείνων των εκατοντάδων χιλιάδων εφαρμογών, που στηρίζονταν στην πλατφόρμα του DOS αρχικά ή των Windows αργότερα, καθιστώντας τη Microsoft μονόδρομο! Δεν θα ήταν διόλου αυθαίρετο ή αβάσιμο, αν υπέθετε κανείς ότι πιθανότατα συνέβαλε κι η ίδια σε αυτό, κρυφίως πάντα και προς ίδιον όφελος. Πιθανόν, για τους ακριβώς αντίθετους λόγους, η Apple έμεινε πάντα ένα (ή περισσότερα) βήματα πίσω.

Ξαφνικά, από τα πρώτα Windows 95 που ξεκίνησε ετούτη η φαινομενικά ατελείωτη δυναστεία, έχεις μέσα σε λιγότερο από 10 χρόνια μια ολόκληρη υφήλειο εξοικειωμένη με το λογισμικό σου, με τους browsers σου, με τα office σου, με τα όλα σου. Το αμέσως επόμενο βήμα είναι απλά κάθε μήνα ν’ αγοράζεις καινούργιο χρηματοκιβώτιο, ένα νούμερο μεγαλύτερο.

Παράδειγμα Νο2

Αν δεν υπήρχε η πειρατεία το πιο πιθανό θα ήταν πολλοί από μας να μην αποφασίζαμε να κάνουμε συλλογή των αγαπημένων μας ταινιών. Τι γίνεται όμως με τις παλαιότερες ταινίες, οι οποίες από χρόνο σε χρόνο εξαφανίζονται από τις μηχανές torrent ή γίνονται όλο και πιο δυσεύρετες ∙ ή όταν κάποτε φτάνουν στα χέρια μας ανακαλύπτουμε πως η ποιότητά τους είναι πολύ κάτω του μετρίου; Θα πάμε και θα τις αγοράσουμε, φυσικά. Συνεπώς, κάποιες αγορές μπορεί να μη γίνονται εξαιτίας της πειρατείας (πολύ λίγες όμως, σχετικά με τις τολμηρές υποθέσεις των εταιρειών ∙ βλέπε και προηγούμενη ανάρτηση), από την άλλη όμως κάποιες αγορές γίνονται χάρη σε αυτή.

Μην ξεχνάμε, τελικά, ότι η ποιότητα του υλικού (ειδικά της μουσικής) που διακινείται μέσω της πειρατείας είναι, κατά μέσον όρο, μετριότατη. Δοκιμάστε για παράδειγμα ν’ ακούσετε το ίδιο κομμάτι απ’ το πρωτότυπο δισκάκι και συγκρίνετέ το με οποιαδήποτε mp3 κωδικοποίηση, κάτω των 320 kbps. Θα διαπιστώσετε έκπληκτοι (αν όχι έντρομοι) σε πόση φτήνια έχει εξοικειωθεί η ακοή μας ∙ από τι αισθητικό πλούτο μας αποστερεί το ποιοτικό χάος του διαδικτύου, δίχως να το συνειδητοποιούμε! Αναπόφευκτα, για χάρη της ποιότητας, κάποιες φορές θα στραφούμε και στο πρωτότυπο.

Θα κλείσω με μια ακόμη, τελευταία ανάρτηση, όπου θα εξετάσω τι δικαιώματα έχει ένας δημιουργός πάνω στο έργο του και τι ενστάσεις μπορούν να προβάλλουν οι αποδέκτες αυτού. Με άλλα λόγια, ο αποδέκτης μιας πνευματικής δημιουργίας δεν έχει εξίσου χρεία μεριδίου πνευματικής προστασίας;

Το ΚΟΜΙΞ που αγαπήσαμε, το ΚΟΜΙΞ που καταντήσανε...

Το πρώτο μου ΚΟΜΙΞ!!!   :-)

Όταν τον Ιούλιο του 1988, 14 χρονών τότε, έτρεχα σαν τρελός στο περίπτερο ν’ αγοράσω το 1^ο τεύχος του ΚΟΜΙΞ, θυμάμαι η καρδιά μου χτυπούσε σαν τρελή. Όταν κράτησα επιτέλους το πολύτιμο τεύχος στα χέρια μου, ένιωθα λες και κρατούσα κάποιον ανεκτίμητο θησαυρό. Πόσες φορές, δεν τα ‘χα πάρει με τον πατέρα μου, κάθε φορά που έπαιρνε κάποιο τεύχος για να... νυστάξει, και το ‘βρισκα αργότερα παρατημένο κάπου άσχετα ή ψιλο-τσαλακωμένο σε κάποια του σελίδα! Κάθε τεύχος του ΚΟΜΙΞ τότε ήταν και μια μικρή υπόσχεση. Η μαγεία του Μπαρξ από τη μία, η επαν-ανακάλυψη μερικών απ’ τις ιστορίες του μικρού Μίκυ, που τόσο είχαμε αγαπήσει σε ακόμη μικρότερη ηλικία, η απλότητα αλλά και η ποιότητα της προσπάθειας, η συνεχής βελτίωση κι ένα σωρό μικρότερες λεπτομέρειες είχαν καταστήσει την 1^η κάθε μήνα, ημερομηνία «ορόσημο». Είχαμε κάτι να περιμένουμε, βρε αδερφέ! Κάτι που ομόρφαινε και πλούτιζε τις ζωές μας. Αυτό πια δεν υπάρχει. Όχι γιατί εμείς μεγαλώσαμε, αλλά γιατί οι εκδότες του ΚΟΜΙΞ μας ξεπουλήσανε στην πορεία. Γιατί την είδαν αλλιώς, να πούμε! Την είδαν marketing, την είδαν κονόμα, την είδαν εύκολη λύση, την είδαν άλλο ένα Μίκυ, μέσα στις δεκάδες φτηνο-εκδόσεις που κυκλοφορούν κάθε χρόνο, του τύπου «Ντόναλντ».

Κατηγορώ, λοιπόν, τους εκδότες του ΚΟΜΙΞ γιατί:

1ον.   Ξεπούλησαν το αρχικό όραμα, προδίδοντας όσους τους στήριξαν όλα αυτά τα χρόνια.

2ον.   Έριξαν την ποιότητα του περιοδικού, τόσο που χαμηλότερα δε γίνεται. Καταλήξαμε να’ χουμε στα χέρια μας άλλο ένα μικρό Μίκυ: παιδικό με την αρνητική έννοια, βιτρίνα και διαφήμιση του καταναλωτικού σκουπιδαριού της Ντίσνεϋ, κατάφορτο με δεκάδες σελίδες που προκαλούν αισθητική ευκολία και μιζέρια.

3ον.   Εξακολουθούν να βάζουν στο εξώφυλλο το χαρακτηρισμό «Συλλεκτικό Τεύχος», όταν στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα συλλεκτικό σε ένα περιοδικό, που στηρίζεται κατ’ εξακολούθηση στο μέτριο σκίτσο, στο παιδιάστικο σενάριο και σε μόνο μια ιστορία κράχτη ενός μεγάλου δημιουργού, στερεοτυπικά του Μπαρξ.

4ον.   Δημοσιεύουν κατά 99,999... % αλληλογραφίες που ευλογούν τα γένια τους και την εξαιρετική τους προσπάθεια και μπλα, μπλα, ενώ δε φιλοτιμήθηκαν να μου απαντήσουν ούτε μία φορά, στα καλοπροαίρετης κριτικής e-mail που τους έστειλα κάποια απ’ τα προηγούμενα χρόνια. Ούτε ένα «ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σας», για παράδειγμα.

5ον.   Στερούνται φαντασίας, όρεξης και οράματος. Εδώ και χρόνια, το ΚΟΜΙΞ έχει καταντήσει ο ορισμός της ανίας. Πριν καν το αγοράσεις ξέρεις τι θα βρεις μέσα, εκτός απ’ το λατρεμένο θείο. Θα βρεις: Μάρκο Ρότα, Βίκαρ, Ουίλιαμ Βαν Χορν. Και τον άλλο μήνα; Ξανά: Ρότα, Βίκαρ, Βαν Χορν. Και ξανά, και ξανά, και ξανά. Με μικρές ενέσεις Ντάαν Γίπες, εδώ κι εκεί. Μετά το χάος (κι εδώ θα επικεντρωθεί το παρόν άρθρο μου): τρισάθλιο σκίτσο, μουτζούρες και καλλικατζούρες, εμετικό σενάριο, προχειρότητα και φτήνια στο μεγαλείο της.

6ον.   Γιατί είναι ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ να χρησιμοποιείται το ΚΟΜΙΞ για την προώθηση βιντεο-παιχνιδιών (βλ. Επικός Μίκυ) ή χαζο-ταινιών (βλ. Cars 2). Μάλιστα, το τελευταίο ήταν και το πιο πρόστυχο χτύπημα στη συλλεκτικότητα του περιοδικού. Δεκάδες πολύτιμων σελίδων, πεταμένες στα σκουπίδια για διαφήμιση!

ΚΡΙΜΑ, ΚΡΙΜΑ, ΚΡΙΜΑ!!!

Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΝΟΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ

Εδώ και χρόνια, λοιπόν το αγαπημένο μας ΚΟΜΙΞ παραπαίει στη μετριότητα. Η κυριότερη αιτία - κατά τη γνώμη μου - είναι πως έχει χάσει το πλέον ισχυρό χαρτί, το βασικό λόγο για τον οποίο κρατάς με ανυπομονησία ένα περιοδικό κόμικ στα χέρια σου: εκείνο της δυνατής πρώτης, κεντρικής ιστορίας. Της ιστορίας εκείνης δηλαδή, της οποίας ρουφάς αχόρταγα την κάθε σελίδα και κατόπιν, σαν κλείσεις το περιοδικό, μένει ακόμη η γεύση της στη μνήμη. Της ιστορίας εκείνης, που για χάρη της συγχωρείς οποιαδήποτε προχειρότητα ενός τεύχους. Της ιστορίας εκείνης, που χαρακτηρίζει το περιοδικό σα σύνολο και το λόγο για τον οποίο θα το θυμάσαι για καιρό. Δεν είναι τυχαίο, που θυμάμαι δεκάδες από τα πρώτα τεύχη του ΚΟΜΙΞ (κάποτε και με τη σωστή σειρά), ωστόσο αδυνατώ να θυμήθω έστω και μια ιστορία απ' την εποχή Ρόσα και μετά. Αυτό δε σημαίνει βέβαια ότι μπορεί να μην υπάρχει κάτι αξιοσημείωτο, σημαίνει όμως τη συνολική μου απογοήτευση, που κατέληξε πια σε απαξίωση.

Το δεύτερο πιο σημαντικό μειονέκτημα (εκείνο όμως που θα συγχωρούσαμε αν έμενε ικανοποιημένο το πρώτο ζητούμενο) είναι η αποτροπιαστική κατάπληξη, που συνοδεύει το ξεφύλλισμα σχεδόν κάθε τεύχους, καθώς διαπιστώνουμε να επιλέγονται κατ' επανάληψιν και καθ' υποτροπίν ιστορίες ΑΤΑΛΑΝΤΩΝ (καλλιτεχνικά ή κυρίως σεναριακά), ιστορίες ΓΙΑ ΤΑ ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ, ιστορίες το λιγότερο ΕΜΕΤΙΚΕΣ, ιστορίες που σε καμία περίπτωση δε θα 'πρεπε να υπάρχουν σε ένα περιοδικό που θέλει να αυτοπροσδιορίζεται ως ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ!!! Μα καλά, ποιοι είναι τέλος πάντων, οι υπεύθυνοι για την επιλογή τους; Πάσχουν το λιγότερο από στραβισμό, με αρχή καταρράκτη τύπου Νιαγάρα, και το σύνδρομο του χαζο-μπαμπά: χαμογελούν με τη κάθε, γλυκανάλατη σαβούρα. Ή τελικά έχουν πολύ χαμηλό μπάτζετ. Ναι, αυτό το τελευταίο θα μπορούσα ίσως να το καταλάβω. Στο κάτω-κάτω μειώστε τις σελίδες του περιοδικού, αν είναι να προσβάλλετε κάθε φορά την αισθητική των αναγνωστών σας. Μην ξεχνάτε ότι για τα παιδιά που σας διαβάζουν και θα πέφτουν μεθαύριο εύκολα θύματα του φτηνιάρικου και της αρπαχτής, θα είστε εν μέρει κι εσείς υπαίτιοι.

Μικρή ανασκό(λο)πηση 2011

Θα μου πείτε «άμα σε χαλάει ρε φίλε, τότε σταμάτα να το αγοράζεις»! Λέτε να μην το 'χω σκεφτεί; Δεν είναι εύκολο όμως να σταματήσεις μια αγαπημένη συνήθεια 23 (!!!) χρόνων. Πάντα ελπίζεις ότι το επόμενο τεύχος ή το επόμενο έτος δεν θα 'ναι έτσι, κάτι θ' αλλάξει λες, δε μπορεί να είναι τόσο ηλίθιοι. Ένας άλλος λόγος είναι ότι δεν τα 'φτιαξε όλα μονάχος του, ο κύριος Τερζόπουλος. Σε κάποιο βαθμό, είμαστε κι εμείς εκείνοι που φτιάξαμε το περιοδικό αυτό που είναι. Όταν από τα πρώτα του βήματα το αγκαλιάσαμε με λατρεία, το προβάλλαμε, το στηρίξαμε και εξακολουθούμε - κόντρα στην εξαπάτησή μας - να το στηρίζουμε (τουλάχιστον προς το παρόν).

Θα κλείσω παραθέτοντας μερικά σχόλια / απόψεις για τους καλλιτέχνες, που μας απασχόλησαν το 2011 (και όχι μόνον). Στους αναγνώστες που εξακολουθούμε να στηρίζουμε ερήμην της ποιότητας, αλλά και σε όσους έπαψαν να στηρίζουν εδώ και καιρό (και δεν είναι λίγοι), αφιερώνω το πρώτο και αλησμόνητο τεύχος του ΚΟΜΙΞ, τότε που γνωρίσαμε το θείο Καρλ στο απλό, φτηνό χαρτί με τους αδρούς χρωματισμούς. Στους υπεύθυνους και στους εκδότες του περιοδικού αφιερώνω με αποστροφή το γυαλιστερό χαρτί πολυτελείας, να σκουπίζουν καλύτερα την ευρω-χεσμένη τους κωλάρα... 

ΜΑΡΚΟ ΡΟΤΑ

Εξαιρετική γραμμή, παπιά που «πατάνε» καλά στο καρέ και στο περιβάλλον τους, εκφραστικά και με προσωπικότητα. Η αρχική του έμπνευση διεκδικεί φιλότιμα την επικότητα της κύριας ιστορίας, ωστόσο συνήθως καταλήγουμε να χασμουριόμαστε μέχρι θανάτου. Τα μουρόχαυλα σενάρια και το άχρωμο χιούμορ του, τον κρατούν πάντα ένα βήμα μακριά, απ' το να πάψει να είναι βαρετός. Κρίμα και γι' αυτόν, κρίμα και για μας, που τον τρώμε στη μάπα κάθε μήνα.

ΒΙΚΑΡ

Έχει τη δική του ιδιαίτερη γραμμή, σταθερό χέρι και σχεδιαστική συνέπεια, όμως είναι τόσο ασταθής σεναριακά που προσπερνάς τις σελίδες αδιάφορα, ακόμη και στην τουαλέτα (δε θέλετε να ξέρετε!). Αν κάνεις το λάθος κι επιχειρήσεις να διαβάσεις τα κείμενά του, απορείς πώς γίνεται τόσα γράμματα ένα δίπλα στο άλλο να μεταφράζονται στο απόλυτο τίποτα! Κάποιες στιγμές παθαίνει αναλαμπές και γίνεται εξαιρετικός, σχεδόν ευφυής. Κρίμα που είναι τόσο λίγες. Αξιοπρεπής ίσως για δεύτερες ιστορίες και «μπαλώματα», ούτε για πλάκα για κεντρική ιστορία.

ΟΥΙΛΙΑΜ ΒΑΝ ΧΟΡΝ

Στα χνάρια του Μπαρξ, οι ιστορίες του είναι μια ατελείωτη σειρά από «γκαγκ». Ακόμη και τις στιγμές που αγγίζει τα όρια του γελοίου, δεν παύεις να χαμογελάς. Συνήθως έξυπνο χιούμορ, ευρυματικότητα και φαντασία. Το σκίτσο του σίγουρο, η γραμμή του χαρακτηριστική, ήρωες σε συνεχή κίνηση, συνεπείς με το ρυθμό της δράσης τύπου «η μία γκάφα μετά την άλλη». Το βλέμμα του Ντόναλντ ακτινοβολεί χαρακτηριστικά το μεγαλείο της ανοησίας ∙ σε κάθε καρέ διαβάζεις, μέσα στη ματιά του απροκάλυπτα, την καταστροφή που προοικονομείται στο επόμενο. Ιδιαίτερο σκίτσο που μπορεί και να μην αρέσει σε μερικούς, ωστόσο ικανοποιητικός για μικρές, «δεύτερες» ιστοριούλες.

ΝΤΑΑΝ ΓΙΠΠΕΣ

Εκπληκτικός κομίστας! Δεν είναι τυχαίο, που συχνά είνα δύσκολο να ξεχωρίσεις αν ένα καρέ είναι δικό του ή του θείου Καρλ. Σαφώς επηρεασμένος, αλλά τελικά με πλούσια προσωπικά στοιχεία, ο Γίππες καταλήγει να είναι άξιος συνεχιστής και όχι απλός μιμητής του Μπαρξ.  Για κάποιο λόγο όμως δεν έχουμε δει παρά ελάχιστες ιστορίες που να είναι αξιομνημόνευτες. Ίσως γιατί θυμίζει περισσότερο ύστερο Μπαρξ, όπου οι μικρές του ιστορίες υστερούσαν πια στη «δύναμη» που είχε νεότερος.

ΜΠΑΣ & ΜΑΟΥ ΧΕΫΜΑΝΣ

Ιδιαίτερο σκίτσο, όχι απαραίτητα συμπαθητικό. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να το κοιτάξεις πολύ περισσότερη ώρα, από τα ορνιθοσκαλίσματα του Μίλτον,  μέχρι να συνειδητοποιήσεις ότι σου 'ρχεται να ξεράσεις. Ωστόσο σχεδιαστικά ψιλο-συνεπείς καλλιτέχνες. Αυτό σημαίνει ότι δεν «ξεφεύγει» το χέρι τους σε προχειρότητα, αυτό που θέλουν να σχεδιάσουν αυτό σχεδιάζουν κι άμα σ' αρέσει. Απορία: ποιος αδερφός αντιγράφει ποιον;;; Συνολικά, βαρετοί και αδιάφοροι κι οι δυο τους. Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε τη ζωή μας χωρίς να ξανακούσουμε γι' αυτούς και δίχως να μας λείψουν στο παραμικρό. Ούτε καν για συμπλήρωμα τεύχους.

ΦΡΕΝΤΥ ΜΙΛΤΟΝ 

Ο σχεδιαστής  που σε κάνει να εκτιμάς περισσότερο τις ζωγραφιές των παιδιών με ειδικές ανάγκες (και δεν το λέω αυτό υποτιμητικά για τα τελευταία). Μα τις χίλιες καπνιστές φάλαινες, τι διάολο γυρεύει αυτός ο τσαρλατάνος στο ΚΟΜΙΞ, αδυνατώ να καταλάβω. Μάλλον γλύφει κανά κωλαράκι κι έχει πέσει πολύ σπρώξιμο από Ντίσνεϋ. Ανόητος, ατάλαντος, απεχθής. Για ηλικίες μέχρι 3 ετών. Πώς είπατε; δε θα ξέρουν ακόμη να διαβάζουν; Ε και;

ΚΟΜΙΞ #271, Ιανουάριος 2011

"Το ράλλυ των αδίστακτων", Φρέντυ Μίλτον

ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Τυπικό καρέ. Η αγωνία του καλλιτέχνη είναι απροκάλυπτα ζωγραφισμένη στη φάτσα του κακού ήρωα: ούτε μια γραμμή δεν έχει σχεδιαστεί στη σωστή θέση! ΔΕΞΙΑ: Όπου ο Μίλτον αποκαλύπτει και γνώσεις βυζαντινής αγιογραφίας: παντελής έλλειψη προοπτικής αντίληψης! Τα κεφάλια των Χ-Λ-Ντιούη είναι σαφώς μεγαλύτερα από εκείνο του θείου τους, παρά το γεγονός ότι βρίσκονται 5-6 μέτρα μακρύτερα. Ήρωες δίχως πλαστικότητα, χοντροκομμένοι και δυσανάλογοι. Η καλλιτεχνική φτώχεια στο μεγαλείο της, μοιρασμένη άφθονα σε όλο το εύρος των 12 σελίδων της ιστορίας.

ΚΟΜΙΞ #272, Φεβρουάριος 2011

"Στοίχημα εκατομμυριούχων", Φρέντυ Μίλτον 

ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Ουπς! Ξέχασα να ζωγραφίσω ένα σκαλοπάτι, μονολογεί ο κατ΄ εξακολούθηση άτυχος Μίλτον! Ευτυχώς, που υπάρχει το προηγούμενο να καταλάβει ο κόσμος ότι πρόκειται για σκάλα και όχι για... ξυλοπόδαρα. Την επόμενη φορά ελπίζουμε επιπλέον να καταφέρει να σχεδιάζει πόδια, που να φαίνονται ότι όντως πατάνε σε μια σκάλα και δεν αιωρούνται απλά μπροστά της. ΔΕΞΙΑ: Όπου για όσους δεν κατάλαβαν, η μουτζούρα που μοιάζει με χυμένο μελάνι, δεν είναι παρά μεταμφίεση γενειάδας ή φαβορίτα τύπου Κόκοτα (τουλάχιστον έτσι αντιλαμβάνεται τα πράγματα η αρρωστημένη φαντασία του σχεδιαστή).

Υστερόγραφο

Πού είναι λοιπόν όλοι αυτοί που αγαπήσαμε και απομείναμε με του μετρίους; Πού είναι λοιπόν ο Romano Scarpa με τα πολλά πρόσωπα (που τιμήθηκε για λίγα ΚΟΜΙΞ, αλλά κατόπιν αγνοήθηκε επιδεικτικά), ο Giorgio Cavazzano που με το δυναμικό, χορταστικό του σχέδιο γέμιζε επάξια τα καρέ του μεγάλου Μίκυ, ο Luciano Bottaro με την καθαρή γραμμή και το ιδιόρρυθμο χιούμορ, που «προτιμούσε» τις σελίδες του κλασικού Μίκυ, η Adriana Cristina με τις χαριτωμένες ιστοριούλες και τις εκφραστικές της πάπιες, ο Corrado Mastantuono (μεταγενέστερα) με την υπερβολική του καρικατούρα, κι ένα σωρό άλλοι Ιταλοί ή άλλων εθνικοτήτων σχεδιαστές, καλλιτέχνες που αγαπήσαμε δίχως τότε να τους γνωρίζουμε, που μαζί τους μεγαλώσαμε και οι οποίοι κέρδισαν επάξια τα πρωτεία; Οι οποίοι κατοχύρωσαν, λέγω, μια θέση στην καρδιά μας γιατί δε βαριόντουσαν όταν κρατούσαν το μολύβι, γιατί ένιωθες ότι σε σέβονταν ως αναγνώστη, γιατί οι περιπέτειές τους ήταν όσο ισορροπημένες χρειαζόταν ώστε να διαβάζονται με την ίδια απόλαυση από μικρούς και μεγάλους εξίσου. Σαλαμαλέκουμ!